Bij Breman: meedelen en meebeslissen

Monique Kremer, staflid WRR

‘Meedelen’ en’ meebeslissen’. Het lijken wel twee begrippen weggelopen uit de arbeidsmarkt van de jaren zeventig. Maar: ze komen langzaam weer terug. Want als werknemers echt inspraak hebben en een deel van de winst krijgen, blijkt dit ook goed uit te pakken voor het bedrijf.

Wie overzees kijkt, ziet dat aandelenplannen voor werknemers hot zijn. In de Verenigde Staten heeft een vijfde van de 100 grootste ondernemingen een aandelenplan, overigens ruimhartig gesteund door de Amerikaanse belastingdienst. Ook in het Verenigd Koninkrijk worden de zogenoemde SIP’s (Share Incentive Plan) steeds populairder. Dergelijke arrangementen waarbij er sprake is van zowel meedelen als meebeslissen dragen bij aan wat de econoom Richard Freeman en collega’s shared capitalism noemen: het delen van het kapitaal. Dit klinkt misschien idealistisch, maar kan het ook werken in de Nederlandse praktijk?

“Kom eens bij ons op bezoek”, schreef Risco Balkenende, directeur van Breman Installatietechniek. “Wij delen al decennialang de zeggenschap en de winst met onze werknemers”. We reizen daarom af naar het industriegebied van Genemuiden. Daar staat het hoofdkantoor van het goedlopende familieconcern met inmiddels 1500 werknemers in 40 bedrijven over heel Nederland.

Balkenende vertelt hoe het zo gekomen is: “Toen Reind Breman in de jaren zeventig het bedrijf overnam, legde hij de basis van de huidige structuur. Over bezit had hij een eigenzinnige, op het sociaal-christelijke gedachtengoed geïnspireerde opvatting. Hij koesterde het rentmeesterschap en het jubeljaar (na 50 jaar gaat bezit terug naar de oorspronkelijke eigenaren), en hij zag dan ook geen grote scheidslijn tussen arbeid en kapitaal, integendeel: beide konden samen een bedrijf tot bloei brengen. Reind worstelde bovendien met de vraag ‘hoe kan ik rijk zijn zonder daar last van te hebben?’ Dat was niet alleen een morele kwestie. Als ondernemer was hij buitengewoon praktisch: hij zag hoe ruzies familiebedrijven kapot maakten en wilde dat voorkomen.”

In de praktijk betekent dit dat bij Breman de aandeelhouders, de familie dus, altijd instemming nodig hebben van een werknemersmeerderheid, zowel van de helft van de bedrijven als de helft van de werknemers. Dat gaat dus veel verder dan de normale medezeggenschapsraad. Op het eerste gezicht kan die verregaande inspraak wel eens duur uitpakken. Balkenende: “Bij een nieuw ICT-traject hebben de monteurs de allerduurste tablets gekozen. Maar de familie Breman vond het prima. Als dat betekent dat de mensen er blij mee zijn en het een zekere status geeft om bij Breman te werken omdat we mooie apparatuur hebben, dan is dat op de lange termijn ook gunstig voor ons.”

Bij Breman is voor het ‘meebeslissen’ bewust niet voor de formule van het aandeelhouderschap gekozen maar voor een andere vorm van shared capitalism. “Er zijn verschillende rollen en belangen en de besluitvorming werkt beter als die helder op tafel komen”. Werknemers delen dus op een andere manier mee in de winst. Balkenende: “De lonen liggen bij ons dichter bij elkaar dan bij andere, soortgelijke bedrijven. De monteurs verdienen meer dan de mediaan in de markt, de directeuren minder. Daarnaast krijgt iedereen een ondernemersdeel van de winst. Wel krijgen monteurs een kleiner deel dan de directeur. Iedereen ging daarmee akkoord omdat de directeur meer invloed heeft op de organisatie. En winst wordt alleen uitgekeerd bij de bedrijven die winst maken – dus niet aan alle werknemers van het concern.”

“Daarom hebben we relatief kleine bedrijven, variërend van 30 tot 120 werknemers, want dit is de maat die voor onderlinge betrokkenheid werkt. Want het idee is dat mensen elkaar ook aanspreken, op veiligheid, op klantgerichtheid en op efficiency. Hé, waarom loop jij na de lunch drie keer heen en weer met je spullen, dat kan toch ook in één keer? Daar moet je natuurlijk wel tegen kunnen, er wordt op elkaar gelet. Maar het betekent ook dat als de ene monteur klaar is, hij de ander even helpt. Kunnen ze beiden op tijd vertrekken. ”

Gaan mensen elkaar dan niet onder druk zetten om zo’n hoge mogelijke winst te toucheren? “Dat valt wel mee”, zegt Balkenende. “Wel zien we dat directeuren soms de druk te veel opvoeren. Als we dat merken hebben we daar een goed gesprek over. Ook willen directeuren soms mensen ontslaan, zeker nu, tijdens de crisis. Wacht maar even, zeggen we dan. Want meer winst maken is niet ons hoogste doel maar continuïteit, goed werkgeverschap en werkgelegenheid.”

Toch gaat het met Breman ook economisch voor de wind. Dat is natuurlijk niet gek. Al jaren verzamelen Freeman en collega’s onderzoek naar de effecten van meebeslissen en meedelen. Wat blijkt steeds weer? Vormen van shared capitalism komen de innovatie en de productiviteit ten goede. Mensen werken meer uren, zijn minder vaak afwezig door ziekte en zijn beter gemotiveerd. Dat komt doordat in bedrijven waar winst en zeggenschap gedeeld worden, mensen zich meer verbonden voelen met elkaar én met het bedrijf. Meedelen en meebeslissen betalen zichzelf dus – op termijn – uit.

 

Een langere versie van deze blog is verschenen op de website www.socialevraagstukken.nl.

Zie ook:

  • Blasi, Joseph R, Richard Freemand, Douglas Kruse (red) The Citizen’s Share: Putting Ownership Back into Democracy. Yale University Press, 2013
  • Kruse, Douglas L., Richard B Freeman en Joseph Blasi (red.) Shared Capitalism at Work: Employee Ownership, Profit and Gain Sharing, and Broad-Based Stock Options. Chicago: The University of Chicago, 2010
  • Kaarsemaker, Eric, Employee ownership and human resource management. A theoretical and empirical treatise with a digression on the Dutch context. Proefschrift Radboud Universiteit Nijmegen, 2006
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie - uw reactie wordt naar een WRR-e-mail-adres gestuurd, van daaruit krijgt u antwoord.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s